https://nahushal.com/Recent content in ވެބްސައިޓަށް މަރުޙަބާ! on ނަހުޝަލް ބްލޮގްHugodvTue, 03 Nov 2026 00:08:29 +0100https://nahushal.com/read/presidential-system/00/Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000https://nahushal.com/read/presidential-system/00/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/book-cover.png" alt="ފޮތުގެ ކަވަރު" loading="lazy" > </figure></p> <p>އިބްރާހީމް ނަހުޝަލް</p> <p><strong>ކޮޕީރައިޓް @ އިބްރާހީމް ނަހުޝަލް 2026</strong></p> <p>މި ފޮތުގެ ހުރިހާ ބައިތަކެއް މިލްކުވެގެންވަނީ ޙައްޤުވެރިފަރާތަށެވެ. އަދި މި ފޮތުގެ އެއްވެސް ބައެއް އަލުން އުފެއްދުމާއި، ރައްކާކުރުމުގެ ނިޒާމެއްގައި ރައްކާކުރުމާއި، އެއްވެސް ވިޔަފާރީގެ ބޭނުމަކަށް، އެއްވެސް ސިފައެއްގައި، އިބްރާހީމް ނަހުޝަލްގެ ހުއްދައަކާ ނުލައި ބޭނުންކުރުމަކީ މަނާކަމެކެވެ. މި ޙައްޤުތައް ރައްކާތެރިކުރެވި އަދި ތަންފީޒުކުރެވެނީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުތަކުގެ ދަށުންނެވެ.</p> <p>ފުރަތަމަ ޝާއިޢުކުރެވިފައިވަނީ ޑިޖިޓަލްކޮށް 2026ގައި</p> <p><strong>އައި.އެސް.ބީ.އެން:</strong></p> <p><strong>978-99915-813-7-8</strong></p> <p>ކަވަރު ފަރުމާކުރީ: ޑރ. ޝަމްސުލް ފަލާޙު</p>https://nahushal.com/read/presidential-system/01/Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000https://nahushal.com/read/presidential-system/01/<p>ދިވެހި ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި ހިނގާ ބައެއް ކަންކަމާ މެދު ވިސްނާނަމަ، ރައްޔިތަކަށް އެ ފަދަ ކަންކަން ވިސްނޭނީ އޮޅުންބޮޅުންގަނޑެއް ގޮތުގައެވެ. 2018ވަނަ އަހަރުގެ ފެބުރުވަރީ މަހުގެ އެއްވަނަ ދުވަހު ސުޕްރީމް ކޯޓުން ނެރުނު އަމުރާއި އެ އަމުރު ތަންފީޒުނުކުރުމަށް އޭރުގެ ސަރުކާރުން ނިންމުމެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ބޮޑު އަޣުލަބިއްޔަތު އޮތް އެމް.ޑީ.ޕީން، ޕީ.އެން.ސީގެ ސަރުކާރުގެ އިތުބާރު ނެތް ކަމުގެ ވޯޓު ނެގުމަށް މަޖިލީހުގެ ގަވާއިދު ބަދަލުކުރުމެވެ. އަދި އެމް.ޑީ.ޕީގެ ގިނަ މަޖިލިސް މެންބަރުންތަކެއް ކުއްލިއަކަށް ޕީ.އެން.ސީއާ ގުޅުމެވެ. ސަރުކާރުތައް ބަދަލުވުމާ އެކު ކުއްލިކުއްލިއަށް ސިޔާސަތުތަކާއި މަޝްރޫއުތައް ބަދަލުވުމެވެ. ރައްޔިތުންގެ ޚަޒާނާއަށް ލިބުނު ގެއްލުމެއް ވަރިހަމަ ގޮތެއްގައެވެ. ރައްޔިތުންނަށް އަބަދުވެސް ލިބެނީ ސިއްސައިގެންދާވަރުގެ ޚަބަރުތަކެވެ. އެހެންނަމަވެސް މިއީ ދިވެހި ސިޔާސީ މަސްރަހު ބައްޓަންވެފައިވާ ގޮތެވެ. ސިޔާސީ މި ފަދަ ބޮޑެތި ކަންކަމާ މެދު ވިސްނުމުން އަޅުގަނޑަށް އެ ކަންކަން ފަހުމް ވަނީ ނިޒާމުގައި ހުރި އިންތިޒާމުތަކެއްގެ ސަބަބުން ހިނގާ ކަންތައްތަކެއް ގޮތުގައެވެ. ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަން އޮތް އަޅުގަނޑުމެންގެ ނިޒާމުގައި ހުރި މި އިންތިޒާމުތަކުގެ ސަބަބުން، ސިޔާސީ ގޮތުން ކުރި ހޯދުމަށް ވަރަށް [ރެޑިކަލް] ކަންތައްތަކެއް ކުރުމަށް މަޖުބޫރުވަނީއެވެ. މި ކަންކަމަކީ ކޮންމެ ފަހަރު ގާނޫނާ ހިލާފު ކަންތައްތަކެއްވެސް ނޫނެވެ. މި މައުލޫއަށް ބަހުސްކުރުމަށް އަޅުގަނޑު ވިސްނަނީ ނިޒާމީ އިންތިޒާމުތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. ވަކި ޚާއްސަ ކޮށް، ބަރުލަމާނީ-ރިޔާސީ ބަހުސުންނެވެ.</p>https://nahushal.com/read/presidential-system/02/Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000https://nahushal.com/read/presidential-system/02/<p>ބަރުލަމާނީ ރިޔާސީ ބަހުސަކީ ދޭތެރެއަކުން ދިވެހީންގެ ތެރޭގައި އުތުރިގަންނަ ބަހުސެކެވެ. މި ނަޒަރުން، ބަހުސްކުރުމުގައި ހުންނަ އުނިކަމަކީ، އެ ބަހުސަށް ހއްސަ، އޮއްޓަރު ހުރި ވާހަކަތައް ވަންހަނާވެފައި އޮތުމެވެ. މި ފޮތުގެ ބޭނުމަކީ، ބަރުލަމާނީ-ރިޔާސީ ބަހުސްގެ ނިޒާމީ ވާހަކަތަކެއް، ދިވެހި ސިޔާސީ މަސްރަހުގެ ސަގާފަތުން އޮޅުންވިލުވައިދިނުމެވެ.</p> <p>ގައުމުގެ ހިންގުމުގެ ނިޒާމެއް ތަރައްގީވަނީ އެ ގައުމެއްގެ ތާރީޚީ އަދި ސަގާފީ ހަޔާތުންނެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި، އަދި ފަހުގެ ތާރީޚުގައި އިސްތިއުމާރު ނިމުމަށް ފަހު އުފެދުނު ގައުމުތަކުގެ ހިންގުމުގެ ނިޒާމަކީ އެކަށައެޅިފައިވާ ނިޒާމުތަކެވެ. ނިޒާމެއް އެކަށައެޅުމަކީ، ތާރީޚީ ގޮތުން ތަރައްގީވުމެއް ނެތި، ވަކިގޮތަކަށް ނިޒާމެއް ބައްޓަންކޮށް ގާނޫނުތަކުން އެކަން ތަންޒީމުކުރުމެވެ. ނިޒާމެއް އެކަށައެޅެނީ ގައުމުގެ ވަރަށް އަސާސީ ސިޔާސީ ބިނާތައް މުޅިންހެން ބަދަލުކުރެވިގެންނެވެ. މިސާލަކަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ 2008ގެ ގާނޫނުއަސާސީގައި، ގައުމުގެ ހިންގުމުގެ ނިޒާމު އެވަނީ އެކަށައެޅިފައެވެ. މިއީ ކުރިން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިންގާފައިވާ ދައުލަތުގެ ހިންގުމުގެ ނިޒާމާ މުޅިން ތަފާތު ހިންގުމުގެ ނިޒާމެއް ތަންޒީމުކުރާ ގާނޫނުއަސާސީއެކެވެ. އެ ގާނޫނުއަސާސީއާ އެކު ވަރަށް ގިނަ އައު ސިޔާސީ ބިނާތައް ގާއިމުކުރެވުނެވެ. ރައްޔިތުންގެ ހައްގުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގެ ނިޒާމެއް ކަނޑައެޅުމާއި، [ތިން ބާރު ވަކިވުމާއި]، ދައުލަތުގެ ބާރުތަކުގެ މައްޗަށް ފާރަވެރިވުމުގެ މުސްތަގިއްލު މުއައްސަސާތައް އުފަންކުރުން ހިމެނެއެވެ.</p>https://nahushal.com/read/presidential-system/03/Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000https://nahushal.com/read/presidential-system/03/<p>ރިޔާސީ-ބަރުލަމާނީ ތާރީޚަކީ ސިޔާސީ ވަރަށް ގިނަ އުސޫލުތަކެއްގެ ވެސް ތާރީޚެވެ؛ ވެރިކަން ހިންގުމުގައި ރައްޔިތުންގެ ބައިވެރިވުން އޮތުން ތަރައްގީވުމުގެ ތާރީޚެވެ؛ ވެރިކަމުގެ ބާރުތައް ހުދޫދޫކުރުމުގެ ތާރީޚެވެ؛ ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަމުގެ ތާރީޚެވެ؛ މި ޒަމާނުގެ ބައްޓަމަށް މަދަނީ ދައުލަތް ތަރައްގީވުމުގެ ތާރީޚެވެ. އެހެންކަމުން، ދެ ނިޒާމު ތަރައްގީވުމާއި އެކަށައެޅުމުގައި ވެސް އެ ތާރީޚުތަކުގެ ދައުރާއި އަސަރު ބޮޑެވެ.</p> <p>ބަރުލަމާނީ-ރިޔާސީ ނިޒާމު ނިސްބަތްވާ ދެ ގައުމު ކަމަށްވާ އިނގިރޭސިވިލާތާއި އެމެރިކާގައި އެ ދެ ނިޒާމު އެކަށައެޅި، ބައްޓަންވުމުގައި އެ ދެ ގައުމުގައި ތާރީޚީ ގޮތުން ހިނގާފައިވާ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ރިއާޔަތްކޮށް، ބަހުސްކުރަންޖެހެއެވެ. މި މައުލޫގެ ދަށުން ބަހުސްކުރާނީ އިނގިރޭސިވިލާތުގައި ބަރުލަމާނި ނިޒާމު ތަރައްގީވެފައިވާ ގޮތާއި، އެމެރިކާގައި ރިޔާސީ ނިޒާމު އެކުލަވައިލެވި، ތަރައްގީވެފައިވާ ގޮތާ ބެހޭ ގޮތުންނެވެ.</p>https://nahushal.com/read/presidential-system/04/Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000https://nahushal.com/read/presidential-system/04/<p>އަޣުލަބިއްޔަތަކީ ގިނަ ބައެކެވެ. އިއްތިފާގަކީ އާންމުކޮށް އެންމެން އެއްބަސްވުމެވެ. ޑިމޮކްރަސީގެ ނިޒާމެއްގައި ސިޔާސަތު އެކަށައެޅުމުގައި މި ދެ ގޮތަށް ނިންމުންތައް ނިންމެއެވެ. ޑިމޮކްރަސީގެ ނިޒާމަކީ ރައްޔިތުން ބޭނުންވާ ގޮތަކަށް ނިންމުންތައް ނިންމުމުގެ ނިޒާމެވެ. ސަރުކާރާ ހަވާލުވެ، ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ފަރާތަކީ ރައްޔިތުންގެ މުމައްސިލެކެވެ. އިއްތިފާގީ ގޮތެއްގައި ސަރުކާރު އެކުލަވައިލައި ސިޔާސަތު ތަންފީޒުކުރުމާއި، އަޣުލަބިއްޔަތުގެ މައްޗަށް ބިނާވެ ސިޔާސީ ނިންމުންތައް ނިންމުމާ ދެމެދު ހުރި އެންމެ އަސާސީ ތަފާތަކީ، މި ދެ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ސިޔާސީ ރައްޔިތުންނަށް ސިޔާސީ ނިންމުންތަކުގައި ބައިވެރިވެވޭ ގޮތާއި މިންވަރެވެ.<sup id="fnref:1"><a href="#fn:1" class="footnote-ref" role="doc-noteref">1</a></sup></p> <p>އަޣުލަބިއްޔަތާއި އިއްތިފާގުގެ މައުލޫގައި ދެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެ ބަހުސްކުރެވިދާނެއެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކީ، މުމައްސިލު އައްޔަންކުރެވޭ ގޮތެވެ. އިނގިރޭސި ނިޒާމުގައި ވެސް، އަދި އެމެރިކާގެ ނިޒާމުގައި ވެސް މުމައްސިލަކު އައްޔަންކުރެވެނީ ރައްޔިތުންގެ ވޯޓަކުންނެވެ. ތަފާތަކީ، އިނގިރޭސި ނިޒާމުގެ ސަރުކާރު އެކުލަވައިލެވެނީ ނުސީދާ ވޯޓަކުންކަމަށް ވުމާއި، އެމެރިކާގެ ނިޒާމު، އުސޫލެއްގެ ގޮތުން ރައްޔިތުންގެ ވޯޓަކުން އިންތިޚާބުކުރުމެވެ. މި ދެ ގޮތަށް ބަލާއިރު ވެސް، ޑިމޮކްރަސީގެ ނިޒާމަކުން ހާސިލުކުރަން ބޭނުންވާ ކަންކަން ހާސިލުވެއެވެ. އެއީ ރައްޔިތުން ރުހޭ ބަޔަކު އައްޔަންކުރުމެވެ. މީގެ އިތުރުން، އިނގިރޭސި ނިޒާމުގައި ސަރުކާރެއް އައައްޔަންކުރުމަށް، ޕާލަމަންޓުގެ އަޣުލަބިއްޔަތު އެންމެ ޕާޓީއަކަށް ލިބުން ލާޒިމެއްނޫނެވެ. އަޣުލަބިއްޔަތު އެންމެ ޕާޓީއަކަށް ނުލިބުނު ނަމަވެސް، މައިނޯރިޓީ ސަރުކާރެއް ގޮތުގައި، އެހެން ޕާޓީތަކާ އެކު އޮންނަ ކޯލިޝަނެއްގެ ތެރެއިން ސަރުކާރެއް އެކުލަވައިލެވިދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ތެރެއިން ސަރުކާރެއް އެކުލަވައިލުން ލާޒިމުވުމުގެ ބަދަލުގައި، އިއްތިފާގުގެ މައްޗަށް ބިނާވެގެން ވެސް ސަރުކާރެއް އެކުލަވައިލެވެއެވެ. އިއްތިފާގުގެ މައްޗަށް ބިނާވެ ސަރުކާރެއް އެކުލަވައިލުމުގެ ނަތީޖާއަކީ، ސިޔާސީ މަސްރަހުގެ އޮއިވަރަށް ބަލާއިރު، ގިނަ ބައެއްގެ ހިއްސާވުމާއި ބައިވެރިވުން އެ ސަރުކާރެއްގައި އޮތުމެވެ. މިއީ ޔަގީނުން ވެސް ސިޔާސީ ދުޅަހެޔޮ ކަމެކެވެ. ރިޔާސީ ނިޒާމުގައި ސަރުކާރެއް އެކުލަވައިލުމުގެ ބަދަލުގައި، ސަރުކާރެއް އައްޔަންކުރެވެނީ ރައްޔިތުންގެ ވޯޓަކުން އިންތިޚާބުކޮށްގެންނެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އަޣުލަބިއްޔަތުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައި އޮންނަ ކަމެކެވެ. މާނައަކީ އެއްބަޔަކު އިންތިޚާބުން މޮޅު ލިބުމަކީ އަނެއް ބަޔަކު ބަލިވުންކަމުގައިވުމެވެ (ޒީރޯ-ސަމް). މިކަމުގެ ނަތީޖާއަކީ ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަމަށް ވުރެ ބޮޑަށް، ސިޔާސީ ހަތުރުވެރިކަން އުފެދި، ސިޔާސީ މަސްރަހު ދެ ބަޔަކަށް އަބަދުވެސް ބައިވެފައި އޮތުމެވެ.</p>https://nahushal.com/read/presidential-system/05/Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000https://nahushal.com/read/presidential-system/05/<p>ދުސްތޫރީ މަފްހޫމުތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ މަގުބޫލު މަފްހޫމަކީ ތިން ބާރު ވަކިވުމެވެ. ދައުލަތެއްގެ ނިޒާމު ޑިމޮކްރަސީގެ ނިޒާމަކަށް ފުރޮޅޭ ހިނދު، އެ ނިޒާމު އެކުލަވައިލުމުގައި ވެސް އެންމެ އާންމު ވާހަކައަކީ ދައުލަތުގެ ބާރުތައް ވަކިކުރުމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވެސް 2008ގެ ކުރީގެ ނިޒާމީ ބަހުސްތަކުގައި ކަން ހިނގާފައިވަނީ އެ ފަދައިންނެވެ. ދައުލަތުގެ ބާރުތައް ވަކިކުރުމުގެ ފަހުގެ ބަހުސްތަކުގެ އަމާޒަކީ ހުދުމުޚުތާރުކަން ނިމުމަކަށްގެނައުމުވެ. ބަރުލަމާނީ ނިޒާމާ ބެހޭ ގޮތުން ދެކެވޭ ވާހަކައިގައި، އެ ނިޒާމު ކަމުނުދާކަމަށް ދެއްކޭ އެއް ނުކުތާއަކީ އެ ނިޒާމުގައި ބާރުތައް އެއްވެފައިވާކަމަށް ފާހަގަކުރާ ނުކުތާއެވެ.</p> <p>1600ބާރުތައް ވަކިކުރުމާ ބެހޭ ގޮތުން 1600ގެ ފަހުކޮޅުގެ އަހަރުތަކުގައި، އިނގިރޭސީ ފަލްސަފާވެރިޔާ ޖޯން ލޯކު ލިޔެފައިވެއެވެ. ލޯކުގެ ސިޔާސީ ފަލްސަފާތަކާއި ގާނޫނީ ފަލްސަފާތަކުގެ މައިގަނޑު ނުކުތާއަކީ ސަރުކާރަށް ލިބިފައިވާ ބާރުތަކުގެ ނާޖާއިޒު ފައިދާނަގައި، މީހުންގެ މުދަލަށް އަރައިގަންނާނެތީ، މީހުންގެ އަމިއްލަ މުދާ ހިމާޔަތްކުރުމެވެ. ލޯކުގެ ވިސްނުމުގައި، ބާރުތައް ބައިތަކަށް ބަހައިލެވިއްޖެނަމަ، ހުދުމުޚުތާރުކަން ނިމުމަކަށް އަންނާނެއެވެ. އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން މީހުންގެ އަމިއްލަ މުދަލަށް ދައުލަތުން އަރައިގަތުން ވެސް ނިމުމަކަށް އަންނާނެއެވެ. 1689ވަނަ އަހަރު ޖޯން ލޯކު ލިޔެފައިވާ، [ސެކަންޑް ޓްރިޓީޒް އޮފް ގަވަންމެންޓް] ގައި ތަންފީޒީ ބާރާއި، ގާނޫނު ހެދުމުގެ ބާރު ވަކިކުރުމަށް ބާރުއަޅަފައިވެއެވެ. ލޯކުގެ ޒަމާނުގައި އިނގިރޭސި ސިޔާސީ މަސްރަހު އޮތީ ވަރަށް ވެސް ހަލަބޮލިކޮށެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި 1642 އިން 1651 ހިނގި އިނގިރޭސި ދާޚިލީ ހަނގުރާމައާއި، 1653 އިން 1658ވަނަ އަހަރަށް ދެމިގެންދިޔަ ކްރޮމްވެލްގެ އަސްކަރީ ހުދުމުޚުތާރު ވެރިކަމާއި، 1688ވަނަ އަހަރުގެ ގްލޯރިއަސް ރިވޮލިއުޝަން ހިމެނެއެވެ. މި އިން ކޮންމެ ހަނގުރާމައެއް ވެސް ނުވަތަ ހަމަނުޖެހުމެއް ވެސް ހިނގާފައިވަނީ ރަސްގެފާނާއި ޕާލަމަންޓާ ދެމެދު އޮންނަ އަރާރުމެއްގެ ތެރެއިންނެވެ؛ ޕާލަމަންޓުގެ ބާރު ކުޑަކޮށް، ރަސްކަމުގެ ބާރު ފުޅާކުރުމަށް އެ އިރެއްގައި ހުންނަ ރަސްކަލަކު ބޭނުންވުމެވެ. މި ދުވަސްވަރަކީ ހަގީގީ މާނައިގައި ޕާލަމަންޓުގެ ބާރުވެރިކަމެއް ނެތް ނަމަވެސް، ޕާލަމަންޓަށް ބާރުތައް ލިބެމުން ދިޔަ ދުވަސްވަރެކެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ޕާލަމަންޓަށް ކަނޑައެޅިގެން ލިބިގެންވި ބާރުވެރިކަމަކީ، ޕާލަމަންޓުގެ ރުހުމެއް ނެތި ޓެކްސް ނުނެގުމެވެ. ނަމަވެސް، ރަސްކަމާއި ޕާލަމަންޓާ ދެމެދު އުފެދުނު އެންމެ ބޮޑު އަރައިރުމަކީ ޕާލަމަންޓުގެ ރުހުމާނުލައި ރަސްކަމުން ޓެކްސްތައް ނަގަން ފެށުމެވެ. މި ފަދަ ދަނޑިވަޅެއްގައި، ސިޔާސީ އިސްލާހީ ފިޔަވަޅުތަކާ މެދު ވިސްނާ މުފައްކިރެއްގެ އަތްމަތީ މަފްހޫމަކަށް ވާނީ، ރަސްކަމުގެ ބާރުތައް ހަނިކުރުމުގެ މޮޑެލެއް އެކުލަވައިލުމެވެ. އަދި އެ ބާރުތައް އެހެން ދިމާދިމާއަށް ބައިކުރުމެވެ. ލޯކުގެ ފިކުރަކީ މިއީއެވެ. ލޯކު ފަލްސަފާވެރިއަކަށް ހެދީ އޭނާ ދިރިއުޅެން ޖެހުނު ޒަމާނެވެ. ލޯކުގެ ފަލްސަފާގައި ތިން ބާރު ވަކިކުރެވިފައިވާ ނިޒާމެއް ހިންގުމުގެ މޮޑެލެއް ތަފުސީލުކޮށްދީފައެއް ނުވެއެވެ. ހަމައެނި ބަޔާންކުރެވިފައިވަނީ ބާރުތައް ވަކިކުރަންޖެހޭ ކަމެވެ.</p>https://nahushal.com/read/presidential-system/06/Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000https://nahushal.com/read/presidential-system/06/<p>ދިވެހި ސިޔާސީ މަސްރަހަށް ބަރުލަމާނީ-ރިޔާސީ ބަހުސް ތައާރަފުވެފައިވަނީ ތާރީޚީ ގޮތުން މުހިންމު ހިނދުކޮޅެއްގައެވެ. އެއީ ދިގު ވެރިކަމަކާ (ރެޖީމްގެ މާނައިގައި) ދެކޮޅަށް ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު ނިކުމެ، އެ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރި ދުވަސްވަރެއްގައެވެ. އެ މަސައްކަތުގެ ތެރެއިން އެންމެ މުހިންމު މަސައްކަތަކީ ވެރިކަމުގައި ހުރި މީހަކު ވެރިކަމުން ދުރުކުރުމަށް ވުރެ، އެ މުޅި [ރެޖީމް] ބަދަލުކޮށް، އިސްލާހީ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމެވެ؛ ޑިމޮކްރަސީގެ އުސޫލުތަކަށް ނިޒާމު ބަދަލުކުރުމެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ދިގު ވެރިކަމަކާ ދެކޮޅަށް ރައްޔިތުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު ނިކުމެ، އެ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށް ކުރާ މަސައްކަތުގެ އަސަރު ނިޒާމު އެކުލަވައިލުމަށް ކުރާނެ ކަމީ ޝައްކެއް އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ނިޒާމު އިސްލާހުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ކުރެވުނު އިރު، ދިގު މުއްދަތެއްގައި ވެރިކަމުގައި ހުންނެވި ރައީސް މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމުގެ ވެރިކަން ނިމުމަކަށް ގެނައުމުގެ ނުވަތަ ވެރިކަމުން [ބޭލުމުގެ] ޖޯޝު ވެސް އޮތީ އާލާވެފައެވެ. އެހެންކަމުން، ނިޒާމު އެކަށައެޅުމުގައި، މައިގަނޑު ދެ ޕާޓީ ކަމުގައިވާ އެމް.ޑީ.ޕީ އާއި ޑީ.އާރު.ޕީގެ ނިޒާމީ އިޚުތިޔާރު ވެސް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ބިނާވެފައިވަނީ، އޭގެ ޒާތުގައި ހިންގުމުގެ ނިޒާމެއް ކަނޑައެޅުމަށް ވުރެ، ވެރިކަން ބަދަލުކުރުމާއި ނުކުރުމުގެ މައްޗަށެވެ. ވެރިކަން ދެމެހެއްޓުމަށް މަގުފަހި ވާނެކަމަށް ޑީ.އާރު.ޕީއަށް ފެނުނީ ރިޔާސީ ނިޒާމަކުންނެވެ؛ ވެރިކަން ބަދަލުކުރުކުރެވޭނެ ކަމަށް އެމް.ޑީ.ޕީއަށް ފެނުނީ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމަކުންނެވެ.</p>https://nahushal.com/read/presidential-system/07/Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000https://nahushal.com/read/presidential-system/07/<p>ތާރަފުގައި ބަޔާންކުރެވުނު ފަދައިން، ރިޔާސީ ނިޒާމާއި ބަރުލަމާނީ ނިޒާމަކީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ނިޒާމުތަކަކަށްވުރެ ބޮޑަށް އާންމު މަފްހޫމުތަކެކެވެ. ދިވެހީން ހިންގުމުގެ ވަކި ނިޒާމެއް އިހުތިޔާރުކުރުމަށް ނިޒާމީ އިންތިޚާބަށް ކުރެވުނު ކެމްޕޭނުތަކާއި ބަހުސްތަކުގައި މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ވާހަކަދެކެވުނީ ތިން ބާރު ވަކިވުމާއި އެއްވުމާ ބެހޭ ގޮތުންނެވެ. ގިނަ ރައްޔިތުންނަށް ނިޒާމީ ބަހުސްގެ ތެރެއިން ދޭހަވި ދޭހަވުމަކީ މިއީ ކަމަށްވުން ވެސް އެކަށީގެންވެއެވެ. މިއީ މުޅިއަކުން ވެސް ގޯސްތަޖުރިބާއެއްކަމުގައި ކަނޑައެޅުމަކީ ވެސް އިންސާފަކަށް ނުވާނެއެވެ. ސަބަބަކީ ދެ ނިޒާމުން ހާސިލުކުރަން ބޭނުންވާ ލަނޑުދަނޑި ހާސިލުވުމުގެ މަގަކީ ތިން ބާރު ވަކިވުމާއި އެއްވުމުގެ ތެރެއިން ކަމުގައި ވާތީއެވެ. ނަމަވެސް، ބާރުތައް ވަކިވުމަކީ ދެ ނިޒާމު މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި އަޅައިބެލުމަށް އިންސާފުވެރި ގޮތެއް ވެސް ނޫނެވެ. ބަރުލަމާނީ ނިޒާމަށް ފާޑުކިޔުމުގައި، އެ ނިޒާމުގައި ތަންފީޒީ ބާރާއި ގާނޫނު ހެދުމުގެ ބާރު އެއްވެފައިވާތީ އެކަން ކުށްވެރިއެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ސަބަބަކީ، ބަރުލަމާނީ ނިޒާމު ބަރުލަމާނީ ނިޒާމަކަށް ވަނީ އެ ދެ ބާރު ވަކިން ބޮޑަށް ގުޅިފައިވާތީއެވެ. ރިޔާސީ ނިޒާމަށް ބަހުސްހުކުރުމާ މެދު ހަމަ މި ފަދައެވެ.</p>https://nahushal.com/read/presidential-system/08/Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000https://nahushal.com/read/presidential-system/08/<p>2008ގެ ގާނޫނުއަސާސީގެ ފަހުން ބޭއްވި އެއްވެސް ރިޔާސީ އިންތިޚާބެއްގައި އެއްވެސް ކެންޑިޑޭޓަކަށް ފުރަތަމަ ބުރުން އަޣުލަބިއްޔަތު ލިބިފައެއް ނުވެއެވެ. 2008ގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގެ ފުރަތަމަ ބުރުގައި އެންމެ ގިނައިން ވޯޓު ލިބުނު ކެނޑިޑޭޓަށް ލިބިފައިވަނީ 40.63 އިންސައްތައެވެ. 2013ގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގައި އެންމެ ގިނައިން ވޯޓު ލިބުނު ކެނޑިޑޭޓަށް ލިބިފައިވަނީ 46.93 އިންސައްތައެވެ. 2018ގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބުގެ ފުރަތަމަ ބުރުގެ އެންމެ ގިނައިން ވޯޓު ލިބުނު ކެންޑިޑޭޓަށް ލިބިފައިވަނީ 45.45 އިންސައްތައެވެ. 2023ގެ އިންތިޚާބުގައި އެންމެ ގިނައިން ވޯޓު ލިބުނު ކެންޑިޑޭޓަށް ލިބިފައިވަނީ 46.06 އިންސައްތައެވެ. ކޮންމެ އިންތިޚާބެއްގައި ވެސް ބާކީ ވޯޓުތައް އޮންނަނީ ފުރަތަމަ ބުރުގައި ބައިވެރިވި އެހެނިހެން ކެނޑިޑޭޓުންނަށް ބަހާލެވިފައެވެ. ނަތީޖާއަކީ ކެންޑިޑޭޓަކަށް ކޮންމެހެންވެސް އަޣުލަބިއްޔަތު އޮންނަންޖެހޭތީވެ، އިންތިޚާބުގެ ދެވަނަ ބުރެއް ބާއްވައި، އެކަކަށް އަޣުލަބިއްޔަތު ދިނުމެވެ. ދެވަނަ ބުރުން ވަކި ކެންޑިޑޭޓެއް އަޣުލަބިއްޔަތު ހޯދުމަށް ވޯޓަށް އެހޭ އިރު، ގިނަ ރައްޔިތުންތަކެއްގެ ހަގީގީ އިހުތިޔާރާ އެއްގޮތަށް ވޯޓު ދިނުމުގެ ފުރުސަތެއް ނޯވެއެވެ. ފާހަގަކުރެވޭ ކަމަކީ، 2008 އިން ފެށިގެން ރައީސްކަން ކުރި އެއްވެސް ރައީސަކަށް ދެވަނަ ދައުރެއް ކާމިޔާބުކުރެވިފައި ނުވުމެވެ. ރައްޔިތުން އަބަދުވެސް ބަދަލަކަށް ވޯޓު ދީފައިވުމެވެ. ބަދަލަކަށް ވޯޓު ދިނުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ އަޣުލަބިއްޔަތުގެ މައްޗަށް އިންތިޚާބު ބިނާވެފައިވުމުން ސިޔާސީ މަސްރަހުގެ ވާދަވެރިކަން ދެ ބަޔަކަށް ބެހިފައިވުމެވެ. ދެ ބަޔަކަށް ބެހިފައިވުމުގެ ނަތީޖާއަކީ، އަބަދުވެސް ސަރުކާރުގައި ތިބޭ ބަޔަކާއި، އެ ބަޔަކާ އިދިކޮޅު ހަރަކާތެއް އޮތުމެވެ. އަދި އިސްލާހުގެ ބަދަލުގައި، ވާދަވެރިކަމުގެ އަމާޒަކަށް އަބަދުވެސް ބަދަލުކުރުން ވެފައި އޮތުމެވެ.</p>https://nahushal.com/read/presidential-system/09/Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000https://nahushal.com/read/presidential-system/09/<p>2008ގެ ގާނޫނުއަސާސީއަށް މަގުފަހިވެ، އެ ގާނޫނުއަސާސީ އެކުލަވައިލެވުމަކީ އެމެރިކާގެ ސިޔާސީ ޢިލްމުވެރިޔާ، ފްރާންސިސް ފުކުޔަމާގެ ބަހުންނަމަ، ހެޔޮވެރިކަމެއް ޤާއިމުކުރުމަށް މެދުވެރިވި &ldquo;މަގުވަރެވެ.] ފްރާންސިސް ފުކުޔަމާ ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި ގައުމުތަކުގެ ނިޒާމުތައް އިސްލާހުވެ، ހެޔޮވެރިކަމެއް ޤާއިމުކުރުމަށް ވަކި ކަންތައްތަކެއް ފުރިހަމަވާންޖެހެއެވެ. އެކަންކަމަކީ ރައްޔިތުން ސިޔާސީ ގޮތުން ހަރަކާތްތެރިކުރުވާ ކަންކަމެވެ. ރައްޔިތުން ސިޔާސީ ގޮތުން ހަރަކާތްތެރިވުމަކީ ފުކުޔަމާ ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި، އިޖުތިމާއީ އަދި ސިޔާސީ ހާލަތުތައް ބަދަލުވުމުގެ ސަބަބުން، ރައްޔިތުން ސިޔާސީ ގޮތުން ހޭވެރިކަންވެ، ހަރަކާތްތެރިވެ، ޖަމާއީ ހަރަކާތްތަކުގެ ގޮތުގައި ހަރަކާތްތެރިވުމެވެ.<sup id="fnref:1"><a href="#fn:1" class="footnote-ref" role="doc-noteref">1</a></sup> މި ބީދައިން ރައްޔިތުން ހަރަކާތްތެރިވެ، ނިޒާމު އިސްލާހުކުރުމުގެ ވަކި މަގުވަރެއް ވެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ތަރައްގީގެ މަގުވަރަކީ ޒަމާނުއްސުރެ ދިވެހި ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި އޮންނަ ވާދަވެރިކަމެކެވެ. ވަރަށް ފަހަކާ ޖެހެންދެން މި ވާދަވެރިކަމުގައި ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ މާބޮޑު ބައިވެރިވުމެއް ނެތްނަމަވެސް، ވާދަވެރިކަމުގެ ސަބަބުން ހައްގުތައް ލިބިދީ، ވެރިކަމުގެ ބާރުތައް ހަނިވެ، އަދި ޒިންމާދާރުކުރުމުގެ އިޖުރާއާތުތައް އުފަންވެފައިވެއެވެ. އެ ގޮތުން، އެންމެ ފުރަތަމަ ގާނޫނުއަސާސީ އުފަންވުމުގައި ވެސް އޮތީ &ldquo;ކޮއިލުތެރޭގެ] ވާދަވެރިކަމެކެވެ. އެ ގާނޫނުއަސާސީއާއި ރައްޔިތުންނާ މާބޮޑު ގުޅުމެއް ނެތް ނަމަވެސް، އެ ގާނޫނުއަސާސީގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންގެ ހައްގުތަކެއް ކަނޑައެޅި، ވެރިކަމުގެ ބާރުތައް ހުދޫދުކުރެވި، ވެރިކަން ހިންގުން ގާނޫނުގައި ބަނދެލެވުނެވެ. އެއަށް ފަހު ޒަމާނަކުން ޒަމާނަކުން ދިވެހި ގާނޫނީ ހަޔާތް އެކި ގޮތްގޮތަށް ފުރޮޅި ބަދަލުވެފައި ވެއެވެ.</p>https://nahushal.com/read/presidential-system/10/Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000https://nahushal.com/read/presidential-system/10/<p>ސިޔާސީ މަސްރަހުގެ ޕާޓީތަކުގެ ދައުރަކީ މުހިންމު ދައުރެކެވެ. ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ބޭނުމަކީ ރައްޔިތުން ސިޔާސީ ގޮތުން ހަރަކާތްތެރި ކުރުވުމެވެ. އެއީ ޖަމާއީ ގޮތެއްގައި އަޑު އުފުލުމާއި، ޖަމާއީ މަސްލަހަތުތައް ނެގެހެއްޓުމުގެ ވަސީލަތެއް ގޮތުގައެވެ. ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ޕާޓީތަކަށް ބަލާއިރު، އިޖުތިމާއީ ގޮތުންނާއި އިގުތިސާދީ ގޮތުން ކަނޑައެޅިގެން ވަކި ފިކުރެއްގެ ސިޔާސަތުތަކެއް ލިބިގެންވާ ޕާޓީތަކެއް ވާކަމަށް ބަޔާންކުރުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެކެވެ. މިކަން ދެނެގަތުމަށް ޕާޓީތަކުގެ މެނިފެސްޓޯތަކާއި، އެ ޕާޓީތަކަށް ސިޔާސަތު ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރުވެރިކަން ލިބިގެންވާ އިރު ސިޔާސަތުތައް ބައްޓަންވާ ގޮތް ތަހުލީލުކުރަންޖެހެއެވެ. މިހާތަނަށް ޕާޓީގެ ހަރަކާތްތެރިކަން ފެނިފައިވަނީ އިދިކޮޅު ހަރަކާތެއް ގޮތުގައި، ބަދަލަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ހަރަކާތެއް ގޮތުގައެވެ. ސިޔާސަތުތަކަކަށް ވުރެ ބޮޑަށް މަޝްރޫއުތަކެއްގެ ޕާޓީތަކެއް ގޮތުގައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، ސިޔާސީ ޕާޓީތައް ދިވެހި ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި އަދާކުރާ ދައުރަކީ ވަރަށް މުހިންމު، ބޭނުންތެރި ދައުރެކެވެ. އެހެންކަމުން، ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ދައުރު ފުޅާކޮށް، ޕާޓީތައް ހަރުދަނާކުރަންޖެހެއެވެ.</p>https://nahushal.com/read/presidential-system/11/Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000https://nahushal.com/read/presidential-system/11/<p>ގާނޫނުއަސާސީއެއްގެ ބޭނުމަކީ ނިޒާމެއް ކަނޑައެޅިގެންވާ ގޮތެއްގައި ހިންގުމެވެ. ގާނޫނުއަސާސީގެ އެންމެ މުހިންމު މަސައްކަތަކީ ކަންތައްތަކެއް ޔަގީންކޮށްދިނުމެވެ. ނިޒާމުން ކަމެއް ގެރެންޓީކޮށްދިނުމެވެ. ގާނޫނުއަސާސީން ގެނެވިފައިވާ ރިޔާސީ ނިޒާމުގެ ސަބަބުން، ގައުމުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހު ހިނގަމުންދަނީ ބުރެއްގައި، ދެ އޮއިވަރެއްގެ މެދުގައެވެ. ބުރެއްގެ ތެރޭގައި މި ދެ އޮއިވަރު ބަދަލުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ދައުލަތުގެ މުހިންމު މުއައްސަސާތަކާއި، މާލިއްޔަތާއި، ޚަރަދުތަކާއި، ސިޔާސަތުތަކާއި، މަޝްރޫއުތަކަށް ބޮޑެތި ލޮޅުންތަކެއް އާދެއެވެ. އެއްވެސް ކަމެއްގައި، ޚާރިޖީ ސިޔާސަތު ވިޔަސް، ދެމެހެއްޓެނިވި ހިންގުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެކެވެ.</p> <p>ދިވެހި ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި އޮތް ހުދުމުޚުތާރުކަމާ މެދު ވިސްނާ އިރު، 2008ގެ ފަހުން ހުދުމުޚުތާރުކަން ނިމުމަކަށް އައިސްފައިވާ ކަމަށް ދުށުމަކީ ސިޔާސީ ވިސްނުމަކުން ގޯހެކެވެ. ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަން ނެތުމާއި، އެއްވެސް ގާނޫނީ ހުއްޖަތެއްނެތި މީހުން ހައްޔަރުކުރުމާއި، ޚިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ނެތުމަކީ ހުދުމުޚުތާރު ވެރިކަމެއްގެ ހަމައެކަނި ސިފަތަކެއް ނޫނެވެ. ހުދުމުޚުތާރުކަމަކީ ވަކި މީހަކަށް ލިބިފައި އޮންނަ ހުދޫދެއް ނެތް ބާރުވެރިކަމަކުން ވެރިކަން ހިގުމަކީވެސް ހުދުމުޚުތާރުނިޒާމެކެވެ؛ ތިމާއަށް ފެންނަ ގޮތަކަށް ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ނިޒާމެވެ. ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަން ނެތުމާއި، އެއްވެސް ގާނޫނީ ހުއްޖަތެއްނެތި މީހުން ހައްޔަރުކުރުމާއި، ޚިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ނެތުމަކީ ހުދުމުޚުތާރުކަމުގެ ސަބަބުން އިންސާނީ ހައްގުތަކުގެ މަންހަޖަށް ލިބޭ ގެއްލުމެވެ. އޭގެ އިތުރަށް، އިދާރީ ހިންގުމުގައި އޮންނަ ހުދުމުޚުތާރުކަމަކީ ވެސް ހުދުމުޚުތާރުކަމުގެ އަސާސީ މާނައިގައި ހިމެނޭ ހުދުމުޚުތާރުކަމެވެ.</p>https://nahushal.com/read/presidential-system/12/Mon, 01 Jan 0001 00:00:00 +0000https://nahushal.com/read/presidential-system/12/<p>ރައްޔިތުންގެ މަޖިލިސް، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގާނޫނީ ޙަޔާތް، 1981. 11.</p> <p>އަޙުހްމަދު ޢަލާ ދީދީ، ރާއްޖޭގެ ކުލަގަދަ ސިޔާސީ ތާރީޚުން ހާދިސާއެއް: އުތީމު ދަރިކޮޅުގެ ނިމުން (ދެވަނަ ބައި)، ޢަދަދު 2025.</p> <p><a href="https://adhadhu.com/article/66974">https://adhadhu.com/article/66974</a></p> <p>ޢަބްދުﷲ ސަޢީދު، ތާރީޚުގެ ތެރެއިން ދިވެހި ވެރިކަމުގެ ނިޒާމު، 2025.</p> <p><a href="https://abdullasaeed.com/2927./">https://abdullasaeed.com/2927./</a></p> <p>މުޙައްމަދު އިސްމާޢީލް ދީދީ، މޯޓަރުބޯޓުގެ ގަޑުބަޑު (ނޮވެލްޓީ ޕްރިންޓާރސް އެންޑް ޕަބްލިޝާރޒް، 2003).</p> <p>މުހަންމަދު ނަޝީދު، ދެރަދުން: އިންޑިއާ ކަނޑުގައި ދިވެހީން 1900-1800.</p> <p>މުޙައްމަދު އިސްމާޢޢީލް ދީދީ، ދޮންތުއްތުކަލާގެ ބައްޕަގެ ހަނދާން (މާލެ؛ ނޮވެލްޓީ ޕްރިންޓާރަސް އެންޑް ޕަބްލިޝާރޒް، 1961).</p> <p>ޢަބްދުލްޙަކީމުމް ޙުސައިން މަނިކު، ބޮޑުހުޅުގެ ތާރީޚު (މާލެ؛ ނޮވެލްޓީ ޕްރިންޓާރަސް އެންޑް ޕަބްލިޝާރޒް، ޗާޕު 1998).</p>https://nahushal.com/posts/reform-majilis/Tue, 03 Nov 2026 00:08:29 +0100https://nahushal.com/posts/reform-majilis/<p>ޑިމޮކްރަސީގެ ނަމުގައި އަޣުލަބިއްޔަތުން ހުރިހާ ކަމެއް ނިންމުން ދިވެހި ސިޔާސީ ހަޔާތަށް ތާރަފުވެފައިވަނީ ކިހިނެތްކަމެއް ނޭންގެއެވެ. ނަމަވެސް ސިޔާސީ ހުރިހާ ނިންމުމެއް އަހަރުމެން ނިންމަނީ އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ފަނާކުރަނިވި އުސޫލުންނެވެ. މިކަން އެންމެ ސާފުކޮށް ފެންނަން އޮތީ މަޖިލީހުގެ މަސައްކަތްތަކުގައެވެ.</p> <p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/reform-majilis-mvzvcx4c.jpg" alt="" loading="lazy" > </figure></p> <p>19 ވަނަ މަޖިލީހަށް ބަލާއިރު، މަޖިލީހުގައި ސަރުކާރު ހިންގާ މައި ޕާޓީ ކަމުގައިވާ އެމްޑީޕީއަށް އޮތް މެޖޯރިޓީގެ ބޭނުންކޮށްގެން ކޮމިޓީތަކުގެ މުގައްރިރުން ކަނޑައެޅި އިރު އެޕާޓީ ނޫން އެހެން ޕާޓީ އެއްގެ މުގައްރިރުކަން ދީފައި ވަނީ އެންމެ ކޮމިޓީއެއްގަ އެވެ. ޕީއެންސީގެ އަޣުލަބިއްޔަތު އޮތް މިހާރުގެ 20 ވަނަ މަޖިލީހުގައިވެސް އެފަދައެވެ. ހުރިހާ ކޮމިޓީތަކެއްގެ ފުރިހަމަ އަޣުލަބިއްޔަތާއި ލީޑަޝިޕް އެއްކޮށް ޕީއެންސީގެ މެންބަރުންނަށް ކަނޑައެޅިއެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/state-budget/Fri, 30 Oct 2026 07:27:16 +0100https://nahushal.com/posts/state-budget/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/state-budget-mvul0vry.jpg" alt="" loading="lazy" > </figure></p> <p>މަޝްރޫޢުތައް ހިންގުމަށް ރަށްރަށަށް އަރުވާފައި ހުންނަ ތަކެތި، އެ މަޝްރޫޢުތައް ނުނިންމައި ގެންދިޔުމަކީ އާންމުކޮށް އިވޭ ވާހަކައެކެވެ. ރައީސުލްޖުމުހޫރިއްޔާ ރަށަކަށް ވަޑައިގަންނަވާ އިރަކަށް މަޝްރޫޢު ހިންގާ ތަކެތި އަރުވާފައި ހުންނަ ބޮޑެތި ބާޖުތައް އެ ރަށެއްގައި ބަނދަރުކުރުމަކީވެސް އާންމު ވާހަކައެކެވެ. މިކަންކަމުގެ ސިއްރަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟</p> <p>2025ގެ ބަޖެޓުގެ ނިޔަލަށް، ފާއިތުވެ ދިޔަ ހުރިހާ އަހަރަކު، ކޮންމެ ސަރުކާރަކުންވެސް ދައުލަތުގެ ބަޖެޓު އެކުލަވާލައި މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅަނީ ރަށްރަށުގައި ހިންގާނެ މަޝްރޫޢުތަކާއި އެ މަޝްރޫޢުތަކަށް ހިސާބުކުރެވޭ ފައިސާ ހިމެނޭ ތަފުސީލާ އެކުއެވެ. ނަމަވެސް، މި ސަރުކާރުން 2023 ގައި ދައުލަތް ހިންގުމާ ހަވާލުވިފަހުން، ހުށަހެޅި އެއްވެސް ބަޖެޓެއްގެ ތަފުސީލު ހިމަނާފައެއްނުވެއެވެ. 2024 މި ސަރުކާރުން ހުށަހެޅި 2025 ގެ ބަޖެޓުގައިވެސް އަދި، 2025 ގައި ހުށަހެޅި 2026ގެ ބަޖެޓުގައިވެސް، އަދި އެހަކަށް ދުވަހު މަޖިލީހަށް ހުށަހަޅާފައިވާ <a href="https://majlis.gov.mv/storage/action_files/1978/iavZJ03eHq6ybYRBNI7Jginn0V1cA3BZC7ezvD89.pdf">2027ގެ ބަޖެޓު</a>ގައިވެސް ރަށްރަށުގައި ހިންގާނެ މަޝްރޫޢުތަކާއި އެ މަޝްރޫޢުތަކަށް ހިސާބުކުރެވޭ ފައިސާ ހިމަނާފައެއްނުވެއެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/zakat-act/Mon, 26 Oct 2026 12:54:23 +0100https://nahushal.com/posts/zakat-act/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/zakat-act-mvqlz9qx.jpg" alt="" loading="lazy" > </figure></p> <h2 id="ލޔނ-ކޔއލމގ-ކރނ-ހނދނ-އކށލނޖހ-ބއއ-ކނކނ">ލިޔުން ކިޔައިލުމުގެ ކުރިން ހަނދާން އާކޮށްލަންޖެހޭ ބައެއް ކަންކަން:</h2> <ol> <li>2026ގެ މާރިޗު މަހު ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް (ބީއެމްއެލް) އިން ވަނީ އެ ބޭންކުގެ އާ ސަބްސިޑިއަރީ ކުންފުންޏެއް ކަމަށްވާ BML Affordable Home Leasing Pvt. Ltd ގެ ނަމުގައި އުފައްދާފައިވާ ކުންފުންޏަކުން ބީއެމްއެލް އެފޯޑަބަލް ހައުސިންގް ޕްރޮޖެކްޓްގެ ނަމުގައި ބޮޑު ގެދޮރުވެރިކަމުގެ މަޝްރޫޢެއް ފަށާފަ.</li> <li>2023 ގައި އިސްލާމިކް މިނިސްޓްރީން ހިއްސާކޮށްފައިވާ <a href="https://sun.mv/175558">ތަފާސް ހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު،</a> 2019ވަނަ އަހަރު ޒަކާތު ފަންޑުން ބޭސް ފަރުވާއަށް 22.6 މިލިއަން ރުފިޔާ ޚަރަދު ކޮށްފައިވެއެވެ. އެކަމަކު، ޖެހިގެން އައި 2020ވަނަ އަހަރު އެ ކަމަށް ހޭދަ ކޮށްފައިވަނީ ހަ މިލިއަން ރުފިޔާއެވެ. އަދި، 2021ވަނަ އަހަރު ޒަކާތު ފަންޑުން ބޭހަށް ޚަރަދު ކޮށްފައިވަނީ ހަތް މިލިއަން ރުފިޔާއެވެ.</li> <li>ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިންތިޚާބު އޮތް އަހަރު ޒަކާތު ފަންޑުން ބޭސް ފަރުވާއަށް ބޮޑު ހޭދައެއް ކުރުމުގެ ފަހަތުގައި ކޮރަޕްޝަން އޮތް ކަމުގެ <a href="https://sun.mv/175558">ތުހުމަތު.</a></li> </ol> <p>ފުރަތަމަ ނުކުތާ އިން ފާހަގަވަނީ ދިވެހީންގެ ބޭންކުން، ބޭންކުގެ ދާއިރާއަށްވެސް ނުވަންނަ މަޝްރޫޢެއް ފެށުމެމެވެ؛ ފަހަރުގައު އޭގެ ފަހަތުގައި އޮތީ ސިޔާސީ ނުފޫޒުކަމުގައި ވެދާނެއެވެ. ފަހު ދެ ނުކުތާ ހާއްސަވަނީ ޒަކާތު ފަންޑަށެވެ. ޒަކާތުގެ ކަންކަން ޤާނޫނަކުން އިންތިޒާމުކުރާ އިރު، އެ ޤާނޫނުގައި ވަކި ކަންތައްތަކެއް ހުރިތޯ ނުވަތަ ނެތްތޯ ބަލައި، ޤާނޫނުން ޒަކާތުގެ މަސައްކަތްތައް ޤާނޫނުން އެކަށީގެންވާ ދެފުށް ފެންނަ، މިނިވަން ގޮތެއްގައި ހިންގިދާނެކަމާމެދު ބަހުސްކުރަންޖެހެނީ އެ ސަބަބުތަކަށްޓަކައެވެ. މި ލިޔުމުގައިވާ ތަންޤީދުތައް މުނާސަބުވަނީވެސް އެ ކަންކަމާ އެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/separation-of-powers/Sun, 25 Oct 2026 20:54:35 +0100https://nahushal.com/posts/separation-of-powers/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/separation-of-powers-mvo8xqmd.jpg" alt="" loading="lazy" > </figure></p> <p>2008ގެ ގާނޫނުއަސާސީ އެކުލަވައިލެވުނު ދުވަސްވަރު، ރިޔާސީ ނިޒާމަކާ މެދު ޚާއްސަ މަޖިލީހުގައި ތިއްބެވި ބައެއް މެންބަރުންގެ ނުތަނަވަސްކަމަކީ، ރިޔާސީ ނިޒާމުގެ ސަބަބުން ރަސްކަމެއްގައި އޮންނަ ފަދަ ހުދުމުޚުތާރު ކަމަކަށް އެނބުރި ދިޔުމަށް މަގުފަހި ވުމެވެ. އެއީ ރަސްކަން އިޢާދަވާތީ އެއްނޫނެވެ. ނަމަވެސް، ރިޔާސީ ނިޒާމެއްގެ ތަބީއަތުގެ ސަބަބުން އެ ނިޒާމުގައި ތަންފީޒީ ބާރުގެ މަސައްކަތްތައް ހަމަޖެހިފައި އޮންނަ ގޮތުންނެވެ.</p> <p>ވެރިކަން ލިބުމުގެ ކުރިންބަރުލަމާނީ ނިޒާމެއް ގެނައުމަށް އެންމެ ވަރުގަދައަށް ވާހަކަދެއްކީ ރައީސް ނަޝީދެވެ. ވެރިކަން ލިބުމާ އެކު ރިއާސީ ނިޒާމުވެސް ކަމުދިޔައެވެ. ބަރުލަމާނީ ނިޒާމަކާ އެކު ބޭނުންވާހާ ގޮތަކަށް ވެރިކަން ނުކުރެވޭނޭކަން ދަނެއެވެ.</p> <p>2014ގެ ފަހުގެ ހުރިހާ މަޖިލީހެއްގެ އަޣުލަބިއްޔަތު، އަދި ބައެއް ފަހަރު ބޮޑު އަޣުލަބިއްޔަތު، ލިބިފައިވަނީ އެ އިރެއްގައި ވެރިކަން ކުރާ ސަރުކާރެއްގެ ޕާޓީއަކަށެވެ. ރިޔާސީ ނިޒާމުގެ އަސްލަކީ، ރިއާސަތަށް ފުޅާ ބާރުތަކެއް ދިނުމަށް ފަހު، އެ ބާރުތަކަށް ފާރަވެރިވުމަށް، މަޖިލިސް ވަކިކޮށް، ސަރުކާރުގެ ނިންމުންތަކަށް މަޖިލީހުން ފާރަވެރިވުމެވެ. ނަމަވެސް، 2014ގެ ފަހުގެ ހުރިހާ މަޖިލީހެއްގެ އަޣުލަބިއްޔަތު އެ ދައުރެއްގައި ވެރިކަން ކުރާ ޕާޓީއަށް ލިބުމުން ދެން މިވާ ގޮތަކީ، ހަގީގަތުގައި ތަންފީޒީ ބާރާއި ގާނޫނު ހެދުމުގެ ބާރު އެއްވަނީއެވެ. ހަމައެކަނި ދެ ބާރު އެއްވަނީކީނޫނެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/political-polarization/Sat, 24 Oct 2026 22:24:49 +0200https://nahushal.com/posts/political-polarization/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/political-polarization-mvmtkldu.jpg" alt="" loading="lazy" > </figure></p> <p>2008ގެ ފަހުގެ ސިޔާސީ ޙަޔާތަށް ބަލާއިރު، ފެންނަމުންދަނީ ޤައުމުގެ ސިޔާސީ މަސްރަޙު އަބަދުވެސް މައިގަނޑު ދެ ބަޔަކަށް ބެހިފައިވާ މަންޒަރެވެ. އެއީ ވެރިކަންކުރާ ސަރުކާރުގެ ފިކުރާއި، ސަރުކާރާ ދެކޮޅު އިދިކޮޅު ފިކުރެވެ. މި ދެ ފިކުރުގެ ވާހަކަ ދައްކާއިރު، މި ލިޔުމުގެ ބޭނުމަށް &ldquo;ފިކުރު&rdquo; މި ލަފުޒު ބޭނުންކޮށްފައި އެވަނީ ވަކި ޚާއްޞަ އިޤްތިޞާދީ ނުވަތަ އިޖުތިމާޢީ ފަލްސަފާއަކަށް ނިސްބަތްކޮށެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް، ސިޔާސީ މަޤްޞަދުތަކާއި ބާރުތައް ހިނގަމުންދާ ގޮތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް، ސިޔާސީ މައިދާނުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ދެ ބައި ވަކިކޮށް ދެނެގަތުމުގެ ބޭނުމުގައެވެ.</p> <p>ރާއްޖޭގެ ވެރިކަމުގެ ނިޒާމު ބައްޓަންކުރެވިފައިވަނީ ރިޔާސީ ނިޒާމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މި ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ރައްޔިތުންގެ އަޣުލަބިއްޔަތުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަކު އިންތިޚާބުވުމާއެކު، ދައުލަތް ހިންގުމުގެ އެންމެހައި ބާރުތަކާއި ވަސީލަތްތައް ސަރުކާރު ހިންގާ ފަރާތަށް ލިބިގެންދެއެވެ. ވެރިކަމުގެ ބާރާއެކު ދަޢުލަތުގެ ވަސީލަތްތަކާއި، ސިޔާސީ ނުފޫޒު އެއް ފަރާތަކަށް ޖަމާވެގެން ދިއުމަކީ ރިޔާސީ އަޣުލަބިއްޔަތުގެ ނިޒާމުގައި ކަން ހިނގަމުން އަންނަ ޠަބީޢީ ގޮތެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/vazeerun-zinmaadhaarukurun/Thu, 22 Oct 2026 13:27:57 +0200https://nahushal.com/posts/vazeerun-zinmaadhaarukurun/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/vazeerun-zinmaadhaarukurun.jpg" alt="ކަނޑުއަޑީގައި ބޭއްވުނު ވަޒީރުންގެ މަޖިލީހުގެ ބައްދުލުވުމަށް ތައްޔާރުކުރެވިފައި" loading="lazy" > <figcaption>ކަނޑުއަޑީގައި ބޭއްވުނު ވަޒީރުންގެ މަޖިލީހުގެ ބައްދުލުވުމަށް ތައްޔާރުކުރެވިފައި</figcaption> </figure></p> <p>ދައުލަތް ހިންގުމުގެ އެންމެ އިސް ސަފުގައި ހިމެނޭ ވަޒީރުންނަކީ، ރައްޔިތުންގެ ލާބަޔާއި މަންފާއަށްޓަކައި ބޮޑެތި ބާރުތަކަކާއި ޒިންމާތަކެއް އުފުލަންޖެހޭ ބައެކެވެ. ނަމަވެސް، ޒަމާނަށް އައި ބަދަލުތަކާއެކު މިއަދު ފެންނަމުންދަނީ ވަޒީރުކަމުގެ މަޤާމަކީ ޒިންމާދާރުކަމަށްވުރެ ބޮޑަށް ހަމައެކަނި ޢިއްޒަތާއި ބާރު ލިބިދޭ ސިޔާސީ މަޤާމަކަށް ވެފައިވާ މަންޒަރެވެ. ވަޒީރަކު ނިންމާ ނިންމުމަކީ އޭގެ ސަބަބުން ދައުލަތަށް ބޮޑު މާލީ އަދި އިޤްތިޞާދީ ފައިދާއެއް ނުވަތަ ފޫނުބެއްދޭވަރުގެ ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބިދާނެ ކަމެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އެ ނިންމުމެއްގެ ނަތީޖާއަށް އަމިއްލަ ގޮތުން ޖަވާބުދާރީވާން ނުޖެހުމުގެ ސަބަބުން، ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ނިޒާމުގައި ޒިންމާ އަދާކުރުން ވަނީ ނަސީބުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ &ldquo;ލޮޓަރީއަކަށް&rdquo; ބަދަލުވެފައެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/member-privileges/Tue, 20 Oct 2026 13:01:07 +0200https://nahushal.com/posts/member-privileges/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/member-privileges.jpg" alt="" loading="lazy" > </figure></p> <p>ދައުލަތުގެ ބާރުތަކުގެ ތެރެއިން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަކީ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓު ފާސްކުރުމާއި މާލީ ކަންކަން ހަމަޖެއްސުމުގެ އެންމެ މަތީ ބާރު އޮންނަ ގުނަވަނެވެ. ނަމަވެސް، މަޖިލިސް މެންބަރުން އަމިއްލައަށް އެ މެމްބަރުންގެ މުސާރައާއި އިނާޔަތްތައް ކަނޑައެޅުމުގެ ބާރު އެ މެންބަރުންގެ އަތްމައްޗަށް ދޫކޮށްލެވިފައި އޮތުމަކީ މަސްލަހަތު ފުށުއެރުމެއް އުފެދޭ ކަމެކެވެ. މި މައްސަލައަށް ހައްލެއް ހޯދުމުގެ ގޮތުން ބައެއް ފަރާތްތަކުން ވަކިވަކި ކޮމިޝަންތަކާއި ޓްރައިބިއުނަލްތައް އުފެއްދުމަށް ހުށަހެޅި ނަމަވެސް، މިއީ މައްސަލަ ހައްލުވުމުގެ ބަދަލުގައި ދައުލަތުގެ ހިންގުން އިތުރަށް ބޮޑުވެ، އޮޅުންބޮޅުން އިތުރުވާ ކަމެކެވެ. މިއަށްވުރެ މާ ހަރުދަނާ އަދި ޑިމޮކްރެޓިކް ހައްލަކީ، އިތުރު މުއައްސަސާތައް އުފެއްދުމުގެ ބަދަލުގައި، މުސާރައިގެ ނިންމުންތައް ވަގުތުން ތަންފީޒުނުވެ ދެން އަންނަ ދައުރަކަށް ފަސްކުރުމާއި، އެ ނިންމުންތަކަށް ފާޑުކިޔުމުގެ ފުރިހަމަ ބާރު ރައްޔިތުންގެ ވޯޓަށް ދޫކޮށްލުމެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/state-procurement/Mon, 19 Oct 2026 21:12:42 +0200https://nahushal.com/posts/state-procurement/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/state-procurement.jpg" alt="" loading="lazy" > </figure></p> <p>ދައުލަތުގެ ހަރަދުތަކަށް ފާރަވެރިވާ އެއް ޤާނޫނަކީ މާލިއްޔަތު ޤާނޫނާއި އެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން، އެ ޤާނޫނު ތަންފީޒުކުރުމަށް އެކުލަވައިލެވޭ ޤަވާއިދެވެ. ދައުލަތުން ކުރާ ހަރަދުތައް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ކުރަންޖެހެނީ މި އުސޫލުތަކުންނެވެ. ދައުލަތުން ހަރަދު ކުރެވޭ އެއްގޮތަކީ، ދައުލަތުގެ ިހިންގުމަށް ބޭނުންވާ، ނުވަތަ ސިޔާސަތު ތަންފީޒުކުރުމަށް ބޭނުންވާ މުދަލާ ހިދުމަތްތައް ހޯދުމަށް ކުރެވޭ ހަރަދެވެ. އެފަދަ ހަރަދުތައް ކުރުމުގައި ފަސާދަ އާއި ކޮރަޕްޝަން މަނާކުރުމަކީ މާލިއްޔަތު އުސޫލުތަކުގެ އަސާސީ މަގުސަދެވެ. އެހެން ނަމަވެސް، މިއަދު ފެންނަމުންދަނީ މި އުސޫލުތައް މުގުރައި، ދައުލަތުގެ ހަރަދުތައް ކޮރަޕްޝަނާއި ފަސާދައިގެ ތެރެއިން ހަމަޖެއްސޭ ގޮތަށް އުސޫލުތައް ބަދަލުކުރަމުންދާ ތަނެވެ.</p> <p>ދައުލަތުން މުދަލާއި ޚިދުމަތް ހޯދުމުގައި އައަމަލުކުރަންޖެހޭ އާންމު އުސޫލަކީ އާންމުކޮށް ހުޅުވާލައިގެން މުދަލާއި ޚިދުމަތް ހޯދުމެވެ. އެހެންނަމަވެސް ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި [ސިންގަލް ސޯސް ޕްރޮކިއުމަންޓް]ގެ ގޮތުގައި މުދަލާއި ޚިދުމަތް ހޯދެއެވެ. ސިންގަލް ސޯސް ޕްރޮކިއުމަންޓަކީ ވާދަވެރިކަމަށް ހުޅުވައިނުލައި، ސީދާ ވަކި ފަރާތަކުން ތަކެތި ނުވަތަ ޚިދުމަތް ހޯދުމެވެ؛ ނުވަތަ މަސައްކަތެއް ކުރުވުމެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/economic-literature/Sun, 18 Oct 2026 23:50:19 +0200https://nahushal.com/posts/economic-literature/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/economic-literature.jpg" alt="economic literature" loading="lazy" > </figure></p> <p>އިޤްތިޞާދީ ތަފާސްހިސާބުތަކާއި މިންތަކަކީ ޤައުމެއްގެ މާލީ އަދި އިޤްތިޞާދީ ޙާލަތު ވަޒަންކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ މައިގަނޑު ވަސީލަތްތަކެވެ. ސިޔާސީ މައިދާނުގައްޔާއި ޚަބަރު ފަތުރާ ވަސީލަތްތަކުގައި އިޤްތިޞާދީ ކާމިޔާބީތައް ސިފަކޮށްދިނުމަށް ވަކިވަކި މިންތަކުގެ ހެޑްލައިންތައް ބޭނުންކުރުމަކީ ވަރަށް އާންމު ކަމެކެވެ.</p> <p>ނަމަވެސް، އިޤްތިޞާދީ އެއް މިން މައްޗަށް ދިއުމަކީ ނުވަތަ ދަށަށް ދިއުމަކީ މުޅި އިޤްތިޞާދު ދުޅަހެޔޮ މިސްރާބަކަށް ދަތުރުކުރާ ކަމުގެ ފުރިހަމަ ހެއްކެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ މިންވަރަކީވެސް އެހެނިހެން ގިނަ ޙާލަތްތަކަކާއި ގުޅިލާމެހިފައިވާ ކަމަކަށް ވާތީ، ވަކިވަކި މިންތަކުން އެކަނި އިޤްތިޞާދު ފައިސަލާކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޙަޤީޤީ ޙާލަތަށް ފެތޭ އިޤްތިޞާދީ މޮޑެލެއް އެކަށައެޅުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/multi-poverty-index-maldives/Fri, 16 Oct 2026 11:49:11 +0200https://nahushal.com/posts/multi-poverty-index-maldives/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/multi-poverty-index-maldives.jpg" alt="multi poverty index maldives" loading="lazy" > </figure></p> <p>އާންމުކޮށް ފަގީރުކަމޭ ބުނުމުން ގިނަ ބައެއްގެ ސަމާލުކަން ހުއްޓެނީ މީހަކަށް ނުވަތަ އާއިލާއަކަށް ލިބޭ އާމްދަނީއަށެވެ. ނަމަވެސް އިންސާނާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހަގީގީ ހާލަތަކީ ހަމައެކަނި ޖީބަށް ވަންނަ ފައިސާގެ މިންވަރަކުން ވަޒަންކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. މަލްޓިޑައިމެންޝަނަލް ޕަވަޓީ އިންޑެކްސް (MPI) ނުވަތަ &ldquo;އެކި ދާއިރާތަކުން ފަގީރުކަން ބަލާ މިންގަނޑު&rdquo; އިން ހާމަވަނީ މި މުހިންމު ހަގީގަތެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގައި ފަގީރުކަން ވަޒަންކުރުމުގައި އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކުން މަހުރޫމްވެފައިވާ މިންވަރު ބެލުމަކީ މުޅި މުޖުތަމައުގެ ހަގީގީ ތަސްވީރު ދެނެގަތުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. އާދައިގެ މަތީން ފަގީރުކަން ބަލާ މިންގަނޑު ކަމުގައިވާ، އާމްދަނީ ލިބޭ މިންވަރުގެ މައްޗަށް ބިނާވެ އެކަށީގެންވާ ގޮތެއްގައި މީހުންގެ ފަގީރުކަމުގެ މިންގަނޑު ވަޒަނެއްނުކުރެވެއެވެ. ސަބަބަކީ އެކި މީހުންގެ ބޭނުންތައް ތަފާތުވުމާއި، ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިތަފާތުވުމެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/nizaamee-inthihaabu/Wed, 14 Oct 2026 22:30:40 +0200https://nahushal.com/posts/nizaamee-inthihaabu/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/nizaamee-inthihaabu.jpg" alt="ނިޒާމީ އިންތިހާބު" loading="lazy" > </figure></p> <p>2007ގެ ނިޒާމީ އިންތިހާބުގައި ރައީސް މައުމޫނު ތާއީދުކުރެއްވީ ރިއާސީ ނިޒާމަކަށެވެ. އިދިކޮޅުން ތާއީދުކުރީ ބަރުލަމާނީ ނިޒާމަކަށެވެ. ވާދަވެރިން ވަކި ނިޒާމެއް އިހުތިޔާރުކުރި ވަކީން ހާއްސަ ސަބަބެއް އަޅުގަނޑަށް ދެނެގަނެވިފައެއް ނުވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ބަރުލަމާނީ ނިޒާމެއްގައި ސަރުކާރެއް އުފެދޭ ގޮތާއި، އެދުވަސްވަރުގެ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި ރައީސް މައުމޫނަށް އޮތް ތާއީދާއި، ނިޒާމީ ވާދަވެރިކަމުގައި ވަކި ނިޒާމަކަށް ތާއީދުކުރުމަށް އޮތް އިހުތިޔާރުތަކަށާއި، އޭގެ ފަހުން އޮތް ރިއާސީ އިންތިހާބުގެ ފުރަތަމަ ބުރުގައި ސާޅީހަކަށް އިންސައްތަ ރައީސް މައުމޫނަށް ލިބުމަށް ބަލާއިރު، &ldquo;ގޭމް ތިއަރީ&quot;ގެ އަލީގައި ރައީސް މައުމޫންގެ އިހުތިޔާރު ވަޒަންކޮށްލުން މުހިންމުހެން ހީވެއެވެ.</p> <p>ވަކި ފަރާތަކުން ވަކި ނިޒާމެއް އިހުތިޔާރުކުރުމުގައި އެ ފަރާތެއްގެ ހާއްސަ ހިކުމަތެއް އޮވެދާނެއެވެ. އަޅުގަނޑުގެ ދައުވާ އަކީ އެ ހިކުމަތްތައް ވަޒަންކުރުމެއް ނޫނެވެ. ނުވަތަ އެ ހިކުމަތްތަކަކީ ނުވަތަ ސަބަބުތަކަކީ ކޮބައިކަން ބަޔާންކުރުމެއް ނޫނެވެ. މި ލިޔުމުގެ ބޭނުމަކީ އެ އިހުތިޔާރުތައް &ldquo;ގޭމް ތިއަރީ&quot;ގެ އަލީގައި ވަޒަންކޮށްލުމެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/analysing-rasmale/Mon, 12 Oct 2026 23:26:06 +0200https://nahushal.com/posts/analysing-rasmale/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/rasmale-cover.png" alt="Rasmale" loading="lazy" > </figure></p> <p>ޤައުމެއްގެ ތަރައްޤީއަށްޓަކައި ހިންގޭ ބޮޑެތި މެގަ-ޕްރޮޖެކްޓްތައް ވަޒަންކުރުމަކީ ހަމައެކަނި އޭގެ ފަންނީ ކާމިޔާބީއަށް ބަލައިގެން ނިންމާލެވެން އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. ރަސްމާލެ މަޝްރޫޢަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި ވެސް ހިންގަން ފަށާފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް މަޝްރޫޢަށް ވާއިރު، މި މަޝްރޫޢު ވަޒަންކުރުމުގައި ޒިންމާދާރު ރައްޔިތެއްގެ ވިސްނުމުން ބަލަންޖެހޭ މައިގަނޑު އަސާސަކީ، މަޝްރޫޢު ހިންގުމަށް ސަރުކާރުން ނިންމި ނިންމުންތަކުގެ އިޖުރާއީ އިންސާފާއި، ދެފުށްފެންނަ މިންވަރެވެ.</p> <h2 id="އޖރއ-ދފށފނނކމއ-ޖވބދރވނ">އިޖުރާއީ ދެފުށްފެންނަކަމާއި ޖަވާބުދާރީވުން</h2> <p>މަޝްރޫޢެއްގެ އަސްލު ފެށުމަކީ އޭގެ ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި އަމަލުކުރެވޭ އިޖުރާއަތްތަކެވެ. ރަސްމާލެ މަޝްރޫޢުގެ މަސައްކަތް ބޭރުގެ ކުންފުންޏަކާ ހަވާލުކުރުމާއި، އެކަމާ ގުޅޭ އެއްބަސްވުންތައް އެކުލަވައިލުމުގައި ހިނގައިދިޔަ ކަންކަމާމެދު އުފެދޭ ސުވާލުތަކަކީ އަޅާނުލައި ދޫކޮށްލެވޭނެ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. ރިޔާސީ އިންތިޚާބު ކާމިޔާބުވުމަށްފަހު، މަޤާމުގެ ހުވާކުރެއްވުމުގެ ކުރިން، ބޭރު ޤައުމެއްގެ ސަރުކާރުން ހަމަޖައްސައިދިން ޚާއްޞަ ޖެޓެއްގައި އަބޫދާބީއަށް ކުރެއްވި ދަތުރުފުޅާއި، އެ ދަތުރުފުޅުގެ ތަފުސީލުތައް ސިއްރުކުރެވިފައި އޮތުމަކީ މިފަދަ ބިޔަ މަޝްރޫޢެއްގެ އިޖުރާއީ އިތުބާރަށް ހިޔަނިއެޅޭ ކަމެކެވެ. ދަޢުލަތުގެ ބޮޑެތި ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި ޢާންމު ރައްޔިތުންނަށް މަޢުލޫމާތު ހާމަކުރުމާއި ދެފުށްފެންނަ އުސޫލުތައް ހިފެހެއްޓުމަކީ މަޝްރޫޢުގެ ސައްޙަކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ރުކުނެކެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/friday-sermon/Fri, 09 Oct 2026 22:35:46 +0200https://nahushal.com/posts/friday-sermon/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/Gemini_Generated_Image_cdiuiucdiuiucdiu.jpg" alt="caption text" loading="lazy" > </figure></p> <p>މިއަދުގެ ހުކުރު ޚުޠުބާގެ މައުޟޫޢަކީ &lsquo;މުދަލަކީ މާތްﷲ ގެ ޙައްޤެކެވެ&rsquo;. އަދި ޚުޠުބާގައި މުދަލުގެ ސަބަބުން އަންނަ ފަސާދައާއި، ހެޔޮގޮތުގައި މުދާ ހޯދުމުގެ މައްޗަށް ނަޞޭޙަތްތެރިވެފައިވެއެވެ. މި ޚުޠުބާ ކިޔައިލުމަށްފަހު ހިތަށްއެރިއެވެ؛ އަޅުގަނޑުމެން އިސްލާމްވިތާ އެތައް ޤަރުނެއް ވެގެންދިޔައިރުވެސް އަބަދުވެސް މިފަދަ ވަޢުޡުތައް އަޑުއިވެއެވެ. އެހެންކަމަށްވާނަމަ، ޙަޤީޤަތުގައި މުޖުތަމަޢުން އިޞްލާޙީ ކުލަވަރެއް ނުފެންނަނީ ކީއްވެގެން ބާވައެވެ؟ ދައުލަތް ހިންގުމުގެ ނިޒާމާއި، ޤައުމުގައި އޮތް ފަސާދައާމެދު ރައްޔިތުން މާޔޫސްވެ، އުންމީދު ކެނޑިފައިވަނީ ކީއްވެގެން ބާވައެވެ؟ މި މަޒުމޫނު ލިޔުމުގެ ޚިޔާލު އުފެދުނީ މިއަދުގެ މި ޚުޠުބާއާ މެދު ވިސްނައިލުމުންނެވެ. &hellip;&hellip;&hellip;&hellip;&hellip;&hellip;.</p> <p>ހުކުރު ޚުޠުބާއަކީ މުސްލިމް މުޖުތަމަޢެއްގެ ހޭލުންތެރިކަމާއި ވިސްނުމަށް އެންމެ ބޮޑު ނުފޫޒެއް ފޯރުވޭ އެއް ވަސީލަތެވެ. އެއީ އެންމެ ގިނަ މީހުން، އެކި އުމުރުގެ މީހުން، އެއްތާކަށް އެއްވަގުތެއްގައި އެއްވެ، އެ ގޮވާލުންތަކަކަށް އިންތިޒާރުކުރާ ގޮވާލުމެވެ. ނަމަވެސް، ޒަމާނުއްސުރެ އަހަރުމެންގެ ޚުޠުބާތައް ބައްޓަންކުރެވިފައި ހުންނަނީ ހަމައެކަނި ދީނީ އަސާސީ ޙުކުމްތަކާއި ނައްޞުތައް (ޤުރްއާނުގެ އާޔަތްތަކާއި ޙަދީޘްތައް)، ބަލާޣާތްތެރިގޮތެއްގައި، ރާގުތަކެއްގައި އިއްވައިލާ އިމުގެ ތެރޭގައެވެ. ޢަޛާބާއި ޘަވާބުގެ ވާހަކަތަކެވެ. ކަމެއް ޙަރާމްވުމާއި ޙަލާލުވުން ބަޔާންކުރުމަކީ ދީނީ އިރުޝާދުގެ ބިންގާ ކަމުގައި ވިޔަސް، މައްސަލަތަކަށް ބޭނުންވަނީ ހަމައެކަނި އެ ނައްޞުތައް ކިޔައިދިނުމެއް ނޫނެވެ؛ އެ ނައްޞުތަކުގެ ޙަޤީޤީ މަޤްޞަދުތައް އަމަލީ ދިރިއުޅުމުގައި ތަންފީޒުކުރާނެ ހަރުދަނާ ފިކުރާއި ޙައްލުތައް ހުށަހެޅުމެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/islamic-epistemology-2/Thu, 08 Oct 2026 23:06:29 +0200https://nahushal.com/posts/islamic-epistemology-2/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/islamic-epistemology-2.jpg" alt="އޭއައި ބޭނުންކޮށްގެ އުފައްދާފައިވާ ފޮޓޯ އެއް" loading="lazy" > </figure></p> <h2 id="ލޔމގއވ-ބއއ-ބސބހގ-މނ">ލިޔުމުގައިވާ ބައެއް ބަސްބަހުގެ މާނަ</h2> <!-- raw HTML omitted --> <p>ނަޤްލު: ޤުރުއާނާއި ރަސޫލާ ﷺ ގެ ޙަދީސް</p> <p>ޢަޤްލު: އިންސާނީ ވިސްނުން (ރޭޝަނަލިސްޓް)</p> <p>ޤިޔާސް: ޙުކުމުގެ ސަބަބު އެއްގޮތްވުމުން، ޙުކުމެއް އައިސްފައިވާ ކަމަކުން ޙުކުމެއް އައިސްފައިނުވާ ކަމަކަށް ޙުކުމްކުރުން.</p> <p>އިސްތިޙްސާން: ކުއްލީ ޢާންމު ޙުކުމަކުން ވަކި ކަމެއް އިސްތިސްނާކޮށް ރަނގަޅުކަމެއް ގޮތުގައި ބަލައިގަތުން.</p> <p>އިސްތިޞްޙާބް: ވަކި އާދައެއް، ނައްޞަކުން ނަފީނުވާހާ ހިނދަކު، ގަބޫލުކޮށް ޢަމަލުކުރަމުންގެންދިޔުން.</p> <p>އިސްތިންބާޠުކުރުން: އުޞޫލުލް ފިޤުހުގެ ތެރެއިން، ޝަރުޢީ ދަލީލުތަކުން ޝަރުޢީ ހުކުމެއް ނެރުން.</p> <!-- raw HTML omitted --> <p>&hellip;&hellip;..</p> <p>މިލިޔުމުގައި ބަހުސްކުރާނީ އިސްލާމީ ތާރީހުގައި ފިޤްހު ތަރައްޤީވެގެން އައުމުގައި، ޝަރުޢީ ޙުކުމްތައް ދެނެގަތުމުގައި ބޭނުންކުރެވިފައިވާ މަންހަޖުތަކާބެހޭގޮތުންނެވެ. މިއީ ފިޤުހުގެ &lsquo;އެޕިސްޓިމޮލޮޖީ&rsquo; އެވެ. ޙުކުމްތަކަށް ވާސިލުވެވޭނީ ކިހިނެއްކަން ދެނެގަތުމެވެ. އަދި ވާސިލުވުމަށް ބޭނުންކުރެވެނީ ކޮންކޮން މަސްދަރެއްކަން ދެނެގަތުމެވެ. އާންމު ގޮތަކަށް ބަޔާންކުރާނަމަ، އިސްލާމީ ފިޤުހު ބިނާވެފައިވަނީ ޝަރުޢީ ޙުކުމްތައް ދެނެގަތުމުގައި ނަޤްލު އާއި ޢަޤްލުގެ މައްޗަށް ބިނާވެ ޙުކުމްތައް ދެނެގަތުމުގެ މައްޗަށެވެ. އެހެންކަމުން މި މަސައްކަތް ބިނާވެފައި އޮންނަނީ ނަޤްލު އާއި ޢަޤްލުއާ ދެމެދު އޮންނަ ގުޅުމުގެ މައްޗަށެވެ. ނަޤްލު އަކީ ވަޙީ އާއި ޙަދީޘްއެވެ. ފިޤްހަކީ ޝަރުޢީ ދަލީލުތަކުން ޙުކުމެއް އިސްތިންބާޠުކުރުންކަމަށް ވާއިރު، އެކިއެކި މިންވަރަށް ޝަރުޢީ ދަލީލުތަކަށް ރިޢާޔަތްކޮށް، އިންސާނީ ވިސްނުމުގެ އަސާސްގެ މައްޗަށް ބިނާވެ ޙުކުމްތައް ނެރެވެއެވެ. މިފަދައިން ޙުކުމްތައް ނެރެވެނީ &lsquo;ނަޤްލު&rsquo; އާއި އިންސާނީ ވިސްނުމުގެ މަޞްދަރުތަކެއްގެ ތެރެއިންނެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/my-new-post/Tue, 06 Oct 2026 21:43:48 +0200https://nahushal.com/posts/my-new-post/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/Gemini_Generated_Image_gcu8jtgcu8jtgcu8.jpg" alt="އޭއައި ބޭނުންކޮށްގެ އުފައްދާފައިވާ ފޮޓޯ އެއް" loading="lazy" > </figure></p> <p>ﷲ ތަޢާލާ އިންސާނުންނާ އެއްގޮތްވެވޮޑިގެންނުވާ ކަމަށް ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ބަޔާންވެފައިވާއިރު، ހަމަ ޤުރުއާނުގައި އިންސާނުންގެ ސިފަފުޅުތައް ﷲ ތަޢާލާއަށް ނިސްބަތްކުރެވިފައިވަނީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ އިލްމުވެރިން، ﷲ ތަޢާލާގެ ސިފަފުޅުތަކަށް އިންކާރުކުރައްވާހެއްޔެވެ؟ މި ބަހުސްގައި އިލްމުވެރިންގެ ބަހުސްތަކުގެ މަންހަޖުތަކަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ މި ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ދިނުމުގެ ކުރިން، މި ސުވާލުތަކާ ގުޅުންހުރި، ބަހުސްކުރަންޖެހޭ ބައެއް ސުވާލުތައް އެބަހުއްޓެވެ. އިންސާނާއަށް ދެނެގަނެވިދާނެ ކަންކަމާއި ދެނެނުގަނެވޭނެ ކަންކަމަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ ކަމެއް ޢިލްމުގެ ގޮތުގައި ދެނެގަތުމުގެ މަޞްދަރުތަކަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ ކަމެއް ދެނެގަނެވޭނެ މަންހަޖުތަކަކީ ނުވަތަ ގޮތްތަކަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ މިހުރިހާ ކަމަކީ ފަލްސަފާގެ &lsquo;އެޕިސްޓިމޮލޮޖީ&rsquo; އެވެ.</p> <p>މި ސުވާލުތައް އެންމެ އާންމު ގޮތެއްގައި ފެންމަތިވެގެންދަނީ ޣައިބުގެ ކަންކަމާމެދު ކުރެވޭ ބަހުސްތަކުގައެވެ. ދީނީ ނަޒަރުން ބަލާއިރު، ޣައިބުގެ ކަންކަމަކީ މާއްދީ ޢާލަމުގެ &ldquo;މަކާނާއި&rdquo; (ސްޕޭސް) &ldquo;ޒަމާނުން&rdquo; (ޓައިމް) ބޭރުގައިވާ ކަންކަމެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ޢާލަމުގެ އެންމެ އަސާސީ ރުކުންތަކަކީ މަކާނާއި ޒަމާނެވެ. ޢާލަމުގެ އުފެދުމަކީ ބާރު ގޮވުމެއްގެ ސަބަބުން އުފެދުނު މަކާނާއި ވަގުތެވެ. މަކާނު މާނަކޮށްދެނީ، ޢާލަމުގައިވާ ހުސްކަން ހިމަނައިގެން، ގޮތުން ޢާލަމުގައިވާ ހުރިހާ ކަމެކެވެ. ވަގުތަކީ ކަންކަން ތަރުތީބުވަމުންދާ ދިޔުމެވެ. މީގެ ނަތީޖާ އަކީ މާޒީއާއި މުސްތަޤުބަލު ހިނގަހިނގައި އޮތުމެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/bodu-badhalu/Sun, 04 Oct 2026 22:23:54 +0200https://nahushal.com/posts/bodu-badhalu/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/Gemini_Generated_Image_au1krhau1krhau1k.jpg" alt="Description of the picture" loading="lazy" > </figure></p> <p>ގާނޫނުއަސާސީއަށާއި ވެރިކަމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަށާއި ރައްޔިތުންގެ ބައިވެރިވުން އިތުރުކުރުމަށާއި އިގުތިޞާދީ ފުދުންތެރިކަން އިތުރުކުރުމުގެ މަގުސަދުގައި އެމްޑީޕީގެ ކުރީގެ ޗެއާޕާސަން ފައްޔާޒު އިސްމާޢީލް ހުށަހެޅުއްވި &ldquo;ބޮޑު ބަދަލު&rdquo; ސިޔާސަތު އެމްޑީޕީގެ ކޮންގްރެސްއަށް ހާޒިރުވި މަންދޫބުންގެ ބޮޑު އަޣުލަބިއްޔަތަކުން ފާސްކޮށްފިއެވެ. އެ ޕާޓީން ބޭނުންވެއްޖެނަމަ އެކަން އެ ޕާޓީއަށް ކުރެވޭނެކަމާ މެދު ޝައްކެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް، އަހަރެންގެ ނުތަނަވަސް ކަމަކީ ބޮޑު ބަދަލެއް ނޫނެވެ. އެ ބަދަލު ގެންނަ ގޮތެވެ.</p> <p>ދައުލަތެއްގެ ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ނިޒާމާއި، ޤާނޫނުއަސާސީ އަދި މުއައްސަސާތަކުގެ އޮނިގަނޑަށް ގެންނަ ބޮޑެތި އިޞްލާޙީ ބަދަލުތަކަކީ ޤައުމެއްގެ މުސްތަޤުބަލާއި ދެމެހެއްޓެނިވި ތަރައްޤީއާ ސީދާ ގުޅިފައިވާ ކަންކަމެވެ. މިފަދަ ބޮޑެތި ނިޒާމީ ބަދަލުތައް ގެނައުމުގައި އެންމެ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރަނީ ސިޔާސީ އިއްތިފާޤު އަދި ސިޔާސީ އެއްބަސްވުންތަކެވެ. މިފަދަ އިއްތިފާޤަކާ ނުލައި ގެންނަ ބަދަލުތަކަކީ ދައުލަތުގެ ހަމަޖެހުމަށް ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިކުރުވާ ކަމެކެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/27th-amendment/Sat, 03 Oct 2026 20:27:16 +0200https://nahushal.com/posts/27th-amendment/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/contitution.jpg" alt="description of the picture" loading="lazy" > </figure></p> <p>އެމެރިކާގެ ފެޑެރަލް ދުސްތޫރުގެ 27 ވަނަ އިޞްލާޙަކީ އެ މާއްދާއެއް ފާސްކުރުމަށް އެންމެ ގިނަ ދުވަސް ނެގި މާއްދާއެވެ. މި އިޞްލާހުގައިވާގޮތުން، &ldquo;ކޮންގްރެސްގެ މެމްބަރުންގެ މުސާރާއިގެ ގޮތުގައި ވަކިވަރެއް ކަނޑައެޅުމަށް ކޮންގްރެސް އިން ފާސްވެއްޖެނަމަ، އެކަން ތަންފީޒުވާންފަށާނީ، ދެން އަންނަ ކޮންގްރެސްގެ އިންތިހާބަކުން ހޮވޭ މެމްބަރުން ހޮވުމަށް ފަހުގައެވެ.&rdquo;</p> <p>މި އިޞްލާޙުގެ ބޭނުމަކީ ކޮންގްރެސް މެމްބަރުން އަމިއްލައަށް ނަހަމަ ގޮތުގައި އެބައިމީހުންގެ މުސާރާއާއި އިނާޔަތްތައް ކަނޑައެޅުން މަނާކުރުމެވެ. އިޖުރާއީ ގޮތުންބަލާއި، މިއީ ވަރަށް ޕްރެކްޓިކަލް (ތަޠުބީޤީ) ގޮތެއް ކަމުގައި ފެނެއެވެ. ބަރުލަމާނުގެ މެމްބަރުންގެ މުސާރައާއި އިނާޔަތްތަކަކީ އެއްވެސް ހައްދެއް ނެތްގޮތުގައި މެމްބަރުން ބޭނުންހާ ގޮތަކަށް ކަނޑައެޅުމަށް ދޫކޮށްލާފައިވާ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބޭއްވުމުގެ ބަދަލުގައި، 27 ވަނަ އިޞްލާޙު ފަދަ އިޖުރާއީ ހުރަހެއް ބޭނުންކުރަންޖެހެއެވެ. އެހެނީ، 27 ވަނަ މާއްދައިގެ ދަށުން ބަލާނަމަ، މުސާރަ މަތިކުރުމަށް އެއިރެއްގެ މެމްބަރުން ކަނޑައެޅިނަމަވެސް، އެކަން ތަންފީޒުވެގެން ދާނީ، ޖެހިގެން އަންނަ އިންތިހާބަކުން އައު ދައުރަކަށް ހޮވުމަށް ފަހުއެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/islamic-epistemology/Sat, 03 Oct 2026 13:34:48 +0200https://nahushal.com/posts/islamic-epistemology/<p>އިލާހީ މަސްދަރާއި ޤާނޫނުގެ ސިޔާދަތު</p> <p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/epistemology.jpg" alt="Islamic Epistemology" loading="lazy" > </figure></p> <p>ޤާނޫނުގެ ސިޔާދަތު މަފްހޫމެއްގެ ގޮތުގައި އުފަންވެ، ހިނގަމުން އައިސްފައިވަނީ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައެވެ. އެއީ ވިލާތުގެ ގައުމުތަކުގައި ދުސްތޫރިއްޔަތު އުފަންވެ، ޤާނޫނުގެ މަތީގައި ސިޔާސީ ހިންގުން ޤާއިމުކުރެވެންފެށި ހިސާބުންނެވެ. މި ތަރައްގީ އެ ގައުމުތަކަށް އައިސްފައިވަނީ އެކި މަރުހަލާތަކުގައި، ރަސްކަމަށް އޮތް ފުރިހަމަ ބާރުވެރިކަން ރައްޔިތުންގެ އަތްމައްޗަށް އެނބުރި، ދައުލަތުގެ ހިންގުން ޤާނޫނުގެ މައްޗަށް ބިނާކުރެވުނު ހިސާބުންނެވެ. އެހެންކަމުން، ޤާނޫނުގެ ސިޔާދަތުގެ މާނައަކީ، ދައުލަތުގެ ސިޔާސީ ބާރުވެރިކަން ޤާނޫނުގެ މަތީގައި ހިނގުމެވެ؛ އަދި އެއީ އެއްވެސް މީހަކަށް ފެންނަގޮތަށް، ޖަޒުބާތުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާކަމަށް ނުވުމެވެ.</p> <p>އިލާހީ މަބްދައުތަކާއި ޤާނޫނުގެ ސިޔާދަތުގެ ގުޅުމަކީ ކޮބާ؟</p>https://nahushal.com/posts/about-the-book/Sat, 03 Oct 2026 12:41:22 +0200https://nahushal.com/posts/about-the-book/<p>ބަރުލަމާނީ ރިޔާސީ ބަހުސަކީ ދޭތެރެއަކުން ދިވެހީންގެ ތެރޭގައި އުތުރިގަންނަ ބަހުސެކެވެ. މި ނަޒަރުން، ބަހުސްކުރުމުގައި ހުންނަ އުނިކަމަކީ، އެ ބަހުސަށް ހއްސަ، އޮއްޓަރު ހުރި ވާހަކަތައް ވަންހަނާވެފައި އޮތުމެވެ. މި ފޮތުގެ ބޭނުމަކީ، ބަރުލަމާނީ-ރިޔާސީ ބަހުސްގެ ނިޒާމީ ވާހަކަތަކެއް، ދިވެހި ސިޔާސީ މަސްރަހުގެ ސަގާފަތުން އޮޅުންވިލުވައިދިނުމެވެ. ގައުމުގެ ހިންގުމުގެ ނިޒާމެއް ތަރައްގީވަނީ އެ ގައުމެއްގެ ތާރީޚީ އަދި ސަގާފީ ހަޔާތުންނެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި، އަދި ފަހުގެ ތާރީޚުގައި އިސްތިއުމާރު ނިމުމަށް ފަހު އުފެދުނު ގައުމުތަކުގެ ހިންގުމުގެ ނިޒާމަކީ އެކަށައެޅިފައިވާ ނިޒާމުތަކެވެ. ނިޒާމެއް އެކަށައެޅުމަކީ، ތާރީޚީ ގޮތުން ތަރައްގީވުމެއް ނެތި، ވަކިގޮތަކަށް ނިޒާމެއް ބައްޓަންކޮށް ގާނޫނުތަކުން އެކަން ތަންޒީމުކުރުމެވެ. ނިޒާމެއް އެކަށައެޅެނީ ގައުމުގެ ވަރަށް އަސާސީ ސިޔާސީ ބިނާތައް މުޅިންހެން ބަދަލުކުރެވިގެންނެވެ. މިސާލަކަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ 2008ގެ ގާނޫނުއަސާސީގައި، ގައުމުގެ ހިންގުމުގެ ނިޒާމު އެވަނީ އެކަށައެޅިފައެވެ. މިއީ ކުރިން ދިވެހިރާއްޖޭގައި ހިންގާފައިވާ ދައުލަތުގެ ހިންގުމުގެ ނިޒާމާ މުޅިން ތަފާތު ހިންގުމުގެ ނިޒާމެއް ތަންޒީމުކުރާ ގާނޫނުއަސާސީއެކެވެ. އެ ގާނޫނުއަސާސީއާ އެކު ވަރަށް ގިނަ އައު ސިޔާސީ ބިނާތައް ގާއިމުކުރެވުނެވެ. ރައްޔިތުންގެ ހައްގުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގެ ނިޒާމެއް ކަނޑައެޅުމާއި، [ތިން ބާރު ވަކިވުމާއި]، ދައުލަތުގެ ބާރުތަކުގެ މައްޗަށް ފާރަވެރިވުމުގެ މުސްތަގިއްލު މުއައްސަސާތައް އުފަންކުރުން ހިމެނެއެވެ.</p>https://nahushal.com/posts/rasmale/Thu, 01 Oct 2026 23:50:19 +0200https://nahushal.com/posts/rasmale/<p><figure> <img src="https://nahushal.com/images/rasmale-cover.png" alt="Rasmale" loading="lazy" > </figure></p> <p>2026 ވަނަ އަހަރުގެ ސެޕްޓެމްބަރު މަހު، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ މުޙައްމަދު މުޢިއްޒުގެ ސަރުކާރުން ވަނީ އަބޫދާބީގެ އީގަލް ހިލްސް (ޔޫ.އޭ.އީގެ ބިލިއަނަރެއް ކަމަށްވާ މުޙައްމަދު އަލައްބާރުގެ ކުންފުންޏެއް) އާ ގުޅިގެން ރަސްމާލޭގައި ބޮޑު ވޯޓަރ ފްރަންޓެއްގެ އިތުރުން މެރީނާއެއް ތަރައްޤީކުރުމުގެ މަޝްރޫޢެއް އިޢުލާނުކޮށްފައެވެ. ރަސްމާލެއަކީ މާލެ ސަރަހައްދުގެ ފުށިދިއްގަރު ފަޅުން ގާތްގަނޑަކަށް 1,100 ހެކްޓަރުގެ ބިން ހިއްކައިގެން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާގެ ރިޔާސީ ވަޢުދެއްގެ މަތިން ކުރިއަށްގެންދާ ބިޔަ މަޝްރޫޢެކެވެ.</p> <p>މިކަމާ ގުޅިގެން ފާޑުކިޔާ ފަރާތްތަކުން ވަނީ، މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބިން &ldquo;ހިލޭ ދޫކޮށްލުން&rdquo; ކަމަށާއި، މި އެއްބަސްވުމަކީ އިންސާފުވެރި މުޢާމަލާތެއް ނޫން ކަމަށް ބުނެ ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހުން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ވަނީ މި މަޝްރޫޢު ކޮންމެ ގޮތަކުންވެސް ކުރިއަށް ގެންދާނެ ކަމުގެ ޔަޤީންކަން ދެއްވައި، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ޚާއްޞަ ޤާނޫނެއްގެ ދަށުން މި އެއްބަސްވުން ހިމާޔަތްކުރައްވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ. އަދި އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ކިތަންމެ ވަރަކަށް ދެކޮޅު ހެދި ނަމަވެސް، މި އެއްބަސްވުން ބާތިލު ނުކުރައްވާނެ ކަމަށް އެމަނިކުފާނު ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ.</p>